Nhiều người phát hiện ung thư đại tràng khi bệnh đã ở giai đoạn tiến triển - không phải vì thiếu may mắn, mà vì chưa biết mình đang có yếu tố nguy cơ. Thực tế, nguyên nhân ung thư đại tràng đến từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: thói quen ăn uống, lối sống, tiền sử bệnh lý và cả yếu tố di truyền. Hiểu rõ những điều này, bạn hoàn toàn có thể hành động sớm để bảo vệ sức khỏe của mình và người thân.
Ung thư đại tràng là gì?
Theo Globocan 2022, ung thư đại trực tràng là loại ung thư phổ biến thứ 3 tại Việt Nam với hơn 16.000 ca mắc mới và hơn 8.000 ca tử vong mỗi năm - trong đó phần lớn được phát hiện ở giai đoạn muộn. Ung thư đại tràng là bệnh lý ác tính có thể gặp ở mọi độ tuổi và cả nam lẫn nữ, xảy ra tại đại tràng - phần dài nhất của ruột già. Bệnh thường bắt đầu khi các tế bào bất thường phát triển từ lớp niêm mạc bên trong đại tràng, sau đó dần xâm lấn sang những lớp sâu hơn của thành ruột.
Khi khối u lớn dần, tế bào ung thư xâm nhập vào mạch máu hoặc mạch bạch huyết, theo đó lan đến hạch bạch huyết và di căn sang các cơ quan như gan, phổi.
Đáng chú ý, triệu chứng của ung thư đại tràng thường không rõ ràng và dễ bị nhầm với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Vì vậy, việc tầm soát định kỳ đóng vai trò quan trọng giúp phát hiện bệnh sớm và tăng hiệu quả điều trị.
>>>Xem thêm:
Hình ảnh tổn thương trong đại tràng qua nội soi giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ ung thư đại tràng
Nguyên nhân ung thư đại tràng là gì?
Hiện nay, các chuyên gia y tế vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân gây ra phần lớn các trường hợp ung thư đại tràng. Tuy nhiên, căn bệnh này được cho là bắt nguồn từ những biến đổi bất thường trong DNA của các tế bào ở đại tràng.
DNA đóng vai trò như “bản hướng dẫn” giúp tế bào biết khi nào cần phát triển, phân chia hay ngừng hoạt động. Khi xảy ra đột biến, các tế bào đại tràng có thể tăng sinh một cách mất kiểm soát và không tuân theo chu kỳ sống tự nhiên của cơ thể. Thay vì chết đi như các tế bào khỏe mạnh, chúng tiếp tục tồn tại và nhân lên.
Sự tích tụ ngày càng nhiều của các tế bào bất thường này dẫn đến hình thành khối u trong đại tràng. Theo thời gian, khối u có thể phát triển lớn hơn, xâm lấn các mô lành xung quanh và làm tổn thương các cơ quan lân cận.
Trong một số trường hợp, các tế bào ung thư có thể tách khỏi khối u ban đầu và xâm nhập vào hệ thống tuần hoàn máu hoặc hệ bạch huyết để di chuyển đến những cơ quan khác trong cơ thể. Khi những tế bào này phát triển và hình thành khối u mới ở vị trí khác, quá trình đó được gọi là ung thư di căn.
Khối u xuất hiện trong đại tràng do sự phát triển bất thường của các tế bào niêm mạc
Các yếu tố làm tăng nguy cơ ung thư đại tràng
Dù nguyên nhân ung thư đại tràng chưa được xác định hoàn toàn, nhưng các nhà khoa học đã tìm ra nhiều yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Việc hiểu rõ những yếu tố này sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc sức khỏe.
1. Do lối sống
1.1. Thừa cân hoặc béo phì
Tình trạng thừa cân hay béo phì được xem là một trong những yếu tố được ghi nhận tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng. Ngoài việc làm tăng khả năng xuất hiện bệnh, người có cân nặng vượt mức khỏe mạnh cũng có nguy cơ tử vong do ung thư cao hơn so với người có cân nặng bình thường. Yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến cả nam và nữ, tuy nhiên nhiều nghiên cứu cho thấy nam giới có xu hướng chịu rủi ro cao hơn.
1.2. Ít vận động
Ngồi nhiều, ít vận động kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến vóc dáng mà còn làm tăng nguy cơ ung thư đại tràng - đây là điều nhiều người chưa nhận ra. Thiếu vận động làm chậm quá trình trao đổi chất và giảm nhu động ruột, từ đó tạo điều kiện cho tế bào bất thường phát triển. Vì vậy, mỗi người nên xây dựng thói quen tập luyện thể dục thể thao phù hợp với thể trạng để nâng cao sức khỏe và giảm thiểu các yếu tố nguy cơ gây bệnh.
1.3. Chế độ ăn uống thiếu lành mạnh
Thói quen ăn uống không cân đối, đặc biệt là tiêu thụ nhiều thịt đỏ như thịt bò, thịt heo, thịt cừu hoặc các loại nội tạng tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng. Bên cạnh đó, việc sử dụng thường xuyên các thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội hay đồ hộp cũng được cho là không tốt cho sức khỏe nếu dùng quá nhiều. Ngoài ra, cách chế biến thực phẩm ở nhiệt độ cao như chiên hoặc nướng tạo ra một số hợp chất không có lợi cho cơ thể.
1.4. Hút thuốc lá
Những người thường xuyên sử dụng thuốc lá trong nhiều năm không chỉ dễ mắc bệnh hơn mà tỷ lệ tử vong do ung thư đại tràng cũng cao hơn so với người không hút thuốc.
Bên cạnh đó, hút thuốc còn có liên quan đến sự hình thành các polyp hoặc u tuyến trong đại tràng. Ngay cả khi các u tuyến này đã được phẫu thuật loại bỏ, người hút thuốc vẫn có nguy cơ xuất hiện trở lại các tổn thương tương tự cao hơn so với những người không sử dụng thuốc lá.
1.5. Uống nhiều rượu bia
Nếu bạn tiêu thụ quá nhiều rượu bia và uống trong thời gian dài, đây là yếu tố làm tăng đáng kể nguy cơ phát triển ung thư đại tràng. Các nghiên cứu cho thấy việc lạm dụng rượu bia có thể gây tác động tiêu cực đến hệ tiêu hóa và làm tăng khả năng xuất hiện các tế bào bất thường ở đại tràng.
Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm soát lượng rượu bia tiêu thụ hằng ngày. Cụ thể, nam giới không nên uống quá 2 cốc tiêu chuẩn mỗi ngày, còn nữ giới nên giới hạn khoảng 1 cốc. Một cốc tiêu chuẩn tương đương khoảng 14 gram cồn.
Uống nhiều rượu bia có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng theo thời gian
1.6. Tuổi tác cao
Ung thư đại tràng có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp được chẩn đoán thường gặp sau 40 tuổi. Khi tuổi càng cao, nguy cơ mắc bệnh cũng có xu hướng tăng lên.
2. Do bệnh lý
2.1. Tiền sử cá nhân mắc ung thư hoặc polyp đại tràng
Những người từng mắc ung thư đại tràng hoặc đã phát hiện polyp đại tràng có nguy cơ tái phát hoặc phát triển ung thư cao hơn người bình thường. Một số loại polyp dễ tiến triển thành ung thư nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vì vậy, những người có tiền sử bệnh lý ở đại tràng nên chủ động theo dõi sức khỏe và thực hiện kiểm tra định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ.
2.2. Bệnh viêm ruột
Một số bệnh lý gây viêm mạn tính ở đường ruột làm tăng nguy cơ phát triển ung thư đại tràng. Viêm mạn tính kéo dài làm tổn thương niêm mạc đại tràng liên tục, tạo môi trường thuận lợi cho tế bào bất thường phát triển.
Trong đó, các bệnh viêm ruột phổ biến như viêm loét đại tràng và bệnh Crohn được xem là những yếu tố có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh. Vì vậy, người mắc các bệnh lý này cần được theo dõi sức khỏe và kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các bất thường nếu có.
2.3. Điều trị ung thư bằng xạ trị
Việc từng điều trị ung thư bằng phương pháp xạ trị, đặc biệt là xạ trị ở vùng bụng hoặc vùng chậu, có thể làm tăng khả năng phát triển ung thư đại tràng về sau. Tác động của tia xạ trong quá trình điều trị trước đó có thể ảnh hưởng đến các tế bào trong đại tràng, khiến nguy cơ xuất hiện tế bào bất thường tăng lên theo thời gian. Vì vậy, những người đã từng xạ trị ở khu vực này nên theo dõi sức khỏe và kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.
3. Do các hội chứng di truyền
Một số biến đổi trong DNA có thể được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác trong gia đình, làm tăng khả năng mắc ung thư đại tràng. Những thay đổi di truyền này khiến cơ thể dễ hình thành các tế bào bất thường trong đại tràng theo thời gian.
Trong số các hội chứng di truyền liên quan, phổ biến nhất là đa polyp tuyến gia đình (FAP – Familial Adenomatous Polyposis) và hội chứng Lynch. Những người mang các hội chứng này thường có nguy cơ mắc ung thư đại tràng cao hơn bình thường, vì vậy cần được theo dõi sức khỏe và tầm soát sớm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Cách chẩn đoán và điều trị bệnh ung thư đại tràng
Nhận biết sớm nguyên nhân ung thư đại tràng và các yếu tố nguy cơ giúp người bệnh chủ động kiểm tra sức khỏe. Từ đó, bác sĩ có thể áp dụng các phương pháp chẩn đoán và điều trị phù hợp.
1. Các phương pháp chẩn đoán ung thư đại tràng
Hiện nay, một số kỹ thuật thường được sử dụng để phát hiện và đánh giá ung thư đại tràng bao gồm:
- Nội soi đại trực tràng: Đây là phương pháp phổ biến giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc đại tràng và trực tràng, đồng thời phát hiện polyp hoặc khối u nếu có.
- Xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (FOBT/FIT): Phương pháp này giúp phát hiện lượng máu nhỏ trong phân mà mắt thường khó nhận biết, từ đó hỗ trợ phát hiện sớm các bất thường ở đường tiêu hóa.
- Chụp CT scan hoặc MRI: Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh này giúp đánh giá vị trí, kích thước khối u và mức độ lan rộng của bệnh.
- Xét nghiệm chỉ điểm u (tumor marker): Thông qua xét nghiệm máu, bác sĩ có thể kiểm tra một số chỉ số liên quan đến ung thư (CEA, CA19-9) để hỗ trợ quá trình chẩn đoán và theo dõi điều trị.
- Siêu âm ổ bụng: Phương pháp này giúp kiểm tra các cơ quan trong ổ bụng và phát hiện những dấu hiệu bất thường nếu bệnh đã lan rộng.
2. Các phương pháp điều trị ung thư đại tràng
Sau khi xác định được kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ lựa chọn và xây dựng phương án điều trị phù hợp, dựa trên giai đoạn tiến triển của bệnh cũng như tình trạng sức khỏe tổng thể của người bệnh. Những hướng điều trị thường được bác sĩ chỉ định gồm:
- Phẫu thuật: Đây là phương pháp điều trị chính, đặc biệt khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn sớm. Bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ phần đại tràng hoặc trực tràng có chứa khối u.
- Hóa trị: Là phương pháp sử dụng các loại thuốc đặc hiệu nhằm tiêu diệt hoặc ngăn chặn sự phát triển của tế bào ung thư. Hóa trị thường được chỉ định sau phẫu thuật, hoặc trong những trường hợp bệnh đã tiến triển, nhằm kiểm soát khối u.
- Xạ trị: Ít được chỉ định hơn trong ung thư đại tràng so với ung thư trực tràng. Phương pháp này có thể được xem xét trong một số trường hợp đặc biệt, nhằm hỗ trợ kiểm soát khối u hoặc giảm triệu chứng.
Liệu pháp nhắm trúng đích (targeted therapy): Đây là các phương pháp điều trị hiện đại, thường được áp dụng cho các trường hợp ung thư tiến triển hoặc di căn, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện thời gian sống cho người bệnh.
Bác sĩ tiến hành phẫu thuật để loại bỏ tổn thương do ung thư đại tràng gây ra
Một số cách phòng ngừa ung thư đại tràng bạn nên biết
Khi đã hiểu rõ nguyên nhân ung thư đại tràng, mỗi người có thể xây dựng lối sống khoa học để hạn chế các yếu tố nguy cơ. Một số biện pháp phòng ngừa phổ biến được trình bày dưới đây.
- Ăn uống cân bằng: Tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và hạn chế thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn.
- Duy trì cân nặng hợp lý: Tránh thừa cân hoặc béo phì vì đây là yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
- Tập thể dục thường xuyên: Duy trì hoạt động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày để hỗ trợ hệ tiêu hóa và nâng cao sức khỏe.
- Hạn chế rượu bia: Chỉ nên sử dụng ở mức vừa phải để giảm nguy cơ ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
- Không hút thuốc lá: Thuốc lá chứa nhiều chất độc hại có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư đại tràng.
- Tầm soát ung thư đại tràng định kỳ: Người từ 45 tuổi trở lên hoặc có yếu tố nguy cơ nên thực hiện các xét nghiệm tầm soát theo khuyến cáo của bác sĩ.
- Theo dõi và điều trị các bệnh lý đường ruột: Những người mắc bệnh viêm đại tràng hoặc polyp đại tràng nên được kiểm tra và điều trị sớm.
Thăm khám và tầm soát đại tràng định kỳ góp phần giảm nguy cơ mắc ung thư đại tràng
Tầm soát ung thư đại tràng tại Trung tâm Tiêu hóa PhenikaaMec
Bên cạnh việc chủ động thay đổi lối sống, tầm soát định kỳ tại cơ sở y tế chuyên sâu là bước không thể thiếu - đặc biệt với những người có yếu tố nguy cơ cao. Trung tâm Tiêu hóa PhenikaaMec là địa chỉ được nhiều người tin chọn tại Hà Nội với quy trình tầm soát khép kín, giúp phát hiện sớm các tổn thương bất thường ở đường tiêu hóa. Hệ thống trang thiết bị hiện đại cùng đội ngũ bác sĩ chuyên môn cao góp phần nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và điều trị.
1. Công nghệ và thiết bị hiện đại
Trung tâm ứng dụng nhiều công nghệ tiên tiến nhằm hỗ trợ phát hiện sớm tổn thương:
- Hệ thống nội soi Olympus EVIS X1 CV1500 tích hợp AI giúp phóng đại hình ảnh, hỗ trợ nhận diện sớm tổn thương nhỏ trong đường tiêu hóa.
- Công nghệ ánh sáng dải hẹp (NBI) giúp quan sát rõ hệ vi mạch niêm mạc, hỗ trợ phân biệt tổn thương lành tính và ác tính.
- Nội soi can thiệp cắt polyp ngay trong quá trình nội soi, giúp loại bỏ tổn thương sớm mà không cần phẫu thuật mở.
2. Quy trình nội soi an toàn
Quá trình nội soi tại trung tâm được thực hiện theo quy trình chuẩn, đảm bảo an toàn cho người bệnh:
- Ứng dụng kỹ thuật gây mê TCI (Target – Controlled Infusion) giúp kiểm soát lượng thuốc mê phù hợp với từng người bệnh.
- Giúp giảm thiểu khả năng xảy ra các tác dụng phụ sau gây mê như buồn nôn, chóng mặt.
- Hệ thống nội soi được kiểm soát nhiễm khuẩn theo tiêu chuẩn của Bộ Y tế.
3. Hệ thống xét nghiệm và đội ngũ bác sĩ
Chất lượng tầm soát được hỗ trợ bởi hệ thống xét nghiệm và đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm:
- Hệ thống xét nghiệm sinh hóa - miễn dịch tự động giúp rút ngắn thời gian trả kết quả.
- Đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa được đào tạo tại các trung tâm y khoa uy tín trong và ngoài nước.
- Hội chẩn đa chuyên khoa giữa các chuyên ngành tiêu hóa, ngoại khoa, ung bướu và chẩn đoán hình ảnh để đưa ra phương án điều trị phù hợp cho từng người bệnh.
Nhờ sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và chuyên môn y khoa, Trung tâm Tiêu hóa PhenikaaMec hỗ trợ phát hiện sớm các tổn thương và cung cấp thông tin chẩn đoán chính xác để bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp.
Đội ngũ bác sĩ tại PhenikaaMec thực hiện nội soi nhằm phát hiện sớm ung thư dạ dày, đại tràng
Kết Luận
Hiểu đúng nguyên nhân ung thư đại tràng là nền tảng để bạn hành động đúng - từ thay đổi thói quen hàng ngày đến tầm soát định kỳ đúng thời điểm. Những yếu tố như chế độ ăn uống thiếu lành mạnh, thói quen ít vận động, hút thuốc hay tiền sử gia đình đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Vì vậy, mỗi người nên duy trì lối sống khoa học và chủ động tầm soát định kỳ để bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa.
Bước đầu tiên không phải là chờ có triệu chứng - mà là chủ động kiểm tra định kỳ. Để đặt lịch tầm soát tại Trung tâm Tiêu hóa PhenikaaMec, bạn hãy liên hệ qua hotline 1900 886648.
